ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ തുറസ്സായ ഞരമ്പു പടലങ്ങള്‍: പുസ്തകനിരൂപണം

Former Venezuelan President Hugo Chavez gifts a copy of Eduardo Galeano's 'Open Veins of Latin America' to the then President of United States of America, Obama
“In Latin America a literature is taking shape and acquiring strength, a literature that does not propose to bury our dead, but to immortalize them; that refuses to stir the ashes but rather attempts to light the fire perhaps it may help to preserve for the generations to come “the true name of all things.”
- Eduardo Galeano

ലാറ്റിനമേരിക്ക മലയാളിക്ക് ഒട്ടും അപരിചിതമായ നാടല്ല. ക്യൂബയും ഫിദലും മാർക്കേസും ഫുട്ബോളും ചെ ഗുവേരയും മെസിയും അങ്ങനെ ലാറ്റിനമേരിക്കൻ പ്രതീകങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്വാധീനവും ജനകീയതയും കേരളത്തിലുണ്ട്. റൊസാരിയോ തെരുവിലെ മുത്തശ്ശിമാരെ ഓർത്ത് ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകൾ വരുന്നതും നാടുനീളെ ഇലക്ട്രിക് പോസ്റ്റുകളിൽ ചെ ഗുവേരയുടെ തല വരച്ചു വെക്കുന്നതുമെല്ലാം ഒരുപാട് അകലെയുള്ള ഒരു ഭൂപ്രദേശത്തോട് മലയാളിക്കുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. രാഷ്ട്രീയവും ഫുട്ബോളും പോലെ തന്നെ മലയാളി ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ലാറ്റിനമേരിക്കൻ സാഹിത്യം. നെരൂദക്കും മാർക്കേസിനുമെല്ലാം സ്വന്തം നാട്ടിൽ ഉള്ളതിനേക്കാൾ ആരാധകര്‍ കേരളത്തിൽ ഉണ്ടാകും എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അതിശയോക്തി ആകില്ല.

മലയാളിയുടെ ഈ പ്രിയപ്പെട്ട ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ അഞ്ഞൂറ് വർഷത്തെ ചരിത്രമാണ് പ്രസിദ്ധ ഉറുഗ്വായ്  എഴുത്തുകാരനായ എഡ്വേർഡോ ഗലിയാനോയുടെ ഓപെണ്‍ വെയ്‌ന്‍സ് ഓഫ് ലാറ്റിന്‍ അമേരിക്ക (Open Veins of Latin America) എന്ന ഈ പുസ്തകം. ലോകം കീഴടക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ട് ഇന്ത്യയെന്ന് കരുതി ഇന്നത്തെ അമേരിക്കയിൽ കാലുകുത്തിയ സ്പാനിഷ് നാവികൻ കൊളംബസിന്റെ കാലം മുതൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെയുള്ള അഞ്ഞൂറ് വർഷങ്ങൾ. അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെയാണ് യൂറോപ്പിന്റെ പിൽക്കാലത്തു യുഎസ്എയുടെയും ഇന്ന് കാണുന്ന വളർച്ചക്ക് ലാറ്റിനമേരിക്ക ചോരയും നീരും നൽകിയത് എന്നതിന്റെ വിവരണമാണ് 1971ല്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ഈ പുസ്തകം.

ഒരു നോവൽ വായിച്ചു തീർക്കുന്ന പോലെ ഒഴുക്കിൽ വായിക്കാവുന്ന ഈ പുസ്തകം, ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് പ്രത്യേകിച്ചും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് സഹായിക്കും. ബൊളീവിയയിൽ നിന്നും സ്പാനിഷ് നാവികർ വെള്ളി തുരന്നെടുത്ത് ആ രാജ്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതും, തദ്ദേശീയസംസ്കാരങ്ങളെ യുറോപ്യർ ഇല്ലാതെയാക്കിയതും, ലിമയും പോട്ടോസിയും പോലെ ഒരു കാലത്ത് യുറോപിയൻ നഗരങ്ങളെ പോലും അതിന്റെ പകിട്ട് കൊണ്ട് നാണിപ്പിച്ച നഗരങ്ങൾ കേവലം ചവറുകൂനകലായി മാറിയതും, യൂറോപ്യൻ വിപണിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മോണോ കൾച്ചർ കൃഷികൾ പട്ടിണി വിതച്ചതും, കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിന് വേണ്ട ഒത്താശകൾ ക്രിസ്ത്യൻ സഭകൾ ചെയ്തതുമെല്ലാം പുസ്തകം കവിത പോലെയുള്ള ഭാഷയിൽ വായനക്കാരനോട് പറയുന്നുണ്ട്.


വായിക്കുക: "ഫിഡെല്‍" - എഡ്വേര്‍ഡോ ഗലിയാനോയുടെ കവിത


ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ നോൺ ഫിക്ഷൻ ചരിത്രത്തിൽ വലിയ സ്ഥാനം അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയുന്ന ഈ പുസ്തകം, വീണ്ടും ലോകശ്രദ്ധയിലേക്ക് വരുന്നത് 2009ലാണ്. അന്ന് അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ഉച്ചകോടിയിൽ വെച്ച് വെനിസ്വെലൻ പ്രസിഡന്റ് ഹ്യൂഗോ ചാവെസ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഒരു കോപ്പി അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഒബാമക്ക് സമ്മാനമായി നൽകുകയുണ്ടായി. പ്രതീകാത്മകമായ ആ കൈമാറ്റം ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രഖ്യാപനം കൂടിയായിരുന്നു. ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ സാമ്പത്തികപിന്നോക്കാവസ്ഥക്കും അസ്ഥിരതക്കും അമേരിക്കൻ സാമ്രാജ്യത്വത്തിനുള്ള പങ്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കൃത്യതയുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രഖ്യാപനം.

അറുപതുകളിൽ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടിയ ഡിപ്പൻഡൻസി തിയറിയുടെ ആശയത്തോട് ചേർന്ന് നിന്നുകൊണ്ടാണ് ഗലിയാനോ എഴുതുന്നത്. അതായത് അമേരിക്കന്‍ ഐക്യനാടുകളും യൂറോപ്പിലെ ശക്തരായ രാജ്യങ്ങളും അടങ്ങുന്ന കാതലും (core) അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള അവർ നിരന്തരം ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന രാജ്യങ്ങൾ അടങ്ങിയ ചുറ്റും (periphery) ചേർന്ന ആഗോളവ്യവസ്ഥ. ഈ ഒരു ചട്ടക്കൂടില്‍ നിന്നാണ് ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ രാഷ്ട്രീയസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ഗലിയാനോ പ്രധാനമായും മനസ്സിലാക്കുന്നത്. അതെ സമയം തദ്ദേശീയമായ വര്‍ഗവ്യത്യാസങ്ങളെയും എഴുത്തുകാരൻ വിശദമായി തന്നെ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതൊരു അക്കാദമിക്‍ പുസ്തകമല്ല. എഴുത്തുകാരൻ തന്നെ അത്തരം ഒരു അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയടക്കമുള്ള ഗ്ലോബൽ സൗത്തിന്റെ ഇന്ന് കാണുന്ന പിന്നോക്കാവസ്ഥയ്ക്ക് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ കാരണമായി എന്ന അന്വേഷണത്തിൽ ശക്തമായ സംഭാവന ഓപ്പൺ വെയിൻസ് നൽകുന്നുണ്ട്.

ലാറ്റിനമേരിക്കയിൽ ആദ്യം എത്തിയ യൂറോപ്യൻ നാവികരുടെ ലക്ഷ്യം ഏത് വിധേനയും സമ്പത്ത് കൈക്കലാക്കി മാതൃരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുക എന്നതായിരുന്നു. ഏറെ ശ്രമകരമായ സമുദ്രയാത്രക്കൊടുവിൽ വൻകരയിലെത്തിയ അവർ സാധ്യമായ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും കൈവശം വെച്ചിരുന്നു. തദ്ദേശീയ മായൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ രാജ്യങ്ങൾക്ക് നേരെ അവർ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. നവീനമായ ആയുധങ്ങളുടെ പിന്തുണയുള്ള യുറോപ്യന്മാരോട് എതിരിട്ട് ജയിക്കുക അസാധ്യമായിരുന്നു എങ്കിലും വലിയ പോരാട്ടം വൈദേശിക ആക്രമണത്തെ ചെറുക്കാൻ ലാറ്റിനമേരിക്കൻ ജനത നടത്തിയിരുന്നു. പരമാവധി സ്വര്‍ണവും വെള്ളിയും തുരന്നെടുത്ത് കടത്തുകയും അതോടൊപ്പം തദ്ദേശീയരെ കൊള്ള ചെയ്തു കൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്യുന്നതോടൊപ്പം അടിമ കച്ചവടവും അവർ ആരംഭിച്ചു.

ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ സമ്പത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും കടൽ കടന്ന് യൂറോപ്പിൽ എത്തിയ ശേഷമാണ് കോളനിവത്കരണത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത്. ആ സമയം ആകുമ്പോളേക്കും സ്വര്‍ണ-വെള്ളി ഖനികൾ ഏറെ കുറെ പൂര്‍ണമായും തുരന്നെടുത്ത് യൂറോപ്പിൽ എത്തിച്ചിരുന്നു. കൊള്ള അടിക്കാൻ കഴിയുന്നതിന്റെ പരമാവധിയും ചെയ്തിരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഈ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പണച്ചെലവും അപായസാധ്യതയും കൂടിയ സമുദ്രയാത്രകൾ കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് നഷ്ടമായി മാറി.

ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് ലാറ്റിനമേരിക്കയിലേക്ക് കൃഷിയുടെ രൂപത്തിൽ കൊളോണിയലിസം വരുന്നത്. യൂറോപ്പിയൻ സെറ്റിൽമെന്റുകൾ വർധിക്കുന്നതും ഇക്കാലയളവിൽ തന്നെ. പരമാവധി ലാഭം ഉണ്ടാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യം മാത്രമായിരുന്നു പ്ലാന്റേഷനുകൾ തുടങ്ങാൻ യുറോപ്യരെ പ്രേരിപ്പിച്ച ഘടകം. അതിന് വേണ്ടി മോണോ കൾച്ചർ അഥവാ ഒറ്റവിള മാത്രം കൃഷി ചെയ്യുന്ന പ്ലാന്റേഷനുകളാണ് അവർ ആരംഭിച്ചത്. ആഗോളവിപണിയുടെ സാദ്ധ്യതകൾ മാറി മാറി വരുന്നതിന് അനുസൃതമായി ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ കൃഷികളും മാറി വന്നു. വ്യാവസായികവിപ്ലവാനന്തര യൂറോപ്പിന് വേണ്ട അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ ലഭ്യമാക്കുകയും അതോടെ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ കർഷകരുടെ ബാധ്യതയായി. പഞ്ചസാര, കൊക്കോ, റബ്ബർ അങ്ങനെ വിവിധ കാലങ്ങളിൽ കമ്പോളത്തിന് വേണ്ടി വിവിധ വിളകൾ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഒറ്റവിളകൃഷി അതിഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ വൻകരക്ക് ഉണ്ടാക്കിയതായി ഗലിയാനോ പറയുന്നു. ഒന്നാമതായി മണ്ണിന്റെ വിഭവശേഷി ഒറ്റവിളകൃഷി മൂലം നശിച്ചു. അതോടൊപ്പം വാണിജ്യകൃഷിവിഭവങ്ങളുടെ കടന്നുവരവ് ഭക്ഷണത്തിനായുള്ള കൃഷിയുടെ തോത് വലിയ രീതിയിൽ കുറച്ചു. ഭീകരമായ പട്ടിണിയാണ് ഒറ്റവിള കൃഷി വൻകരയിലാകെ വിതച്ചത്. വാണിജ്യകൃഷിയുടെ ലാഭം മുഴുവൻ കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം കൈവശം വെച്ചതിനാൽ തന്നെ യാതൊരു നേട്ടവും തദ്ദേശീയർക്ക് ലഭിച്ചതുമില്ല.

യൂറോപ്യൻ വ്യാവസായികവിപ്ലവം സാധ്യമാക്കിയത് ലാറ്റിനമേരിക്ക അടക്കമുള്ള ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ സമ്പത്തിന്റെ സഞ്ചയമാണെന്ന നിരീക്ഷണം എഴുത്തുകാരൻ നടത്തുന്നുണ്ട്. കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ വിപണികൾ തുറന്നു കൊണ്ടാണ്. അതായത് വ്യവസായികവിപ്ലവത്തിന് ശേഷം യൂറോപ്പിൽ അതിഭീകരമായ രീതിയിൽ ഉത്പാദനം വർധിക്കുകയുണ്ടായി. അത്തരത്തിൽ ഉണ്ടായ ചരക്കുകൾ വിറ്റഴിക്കാനുള്ള വിപണി കണ്ടെത്തുവകയായിരുന്നു കൊളോണിയൽ പ്രോജക്റ്റിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം. ഈ കാലയളവിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ പലതും കോളനി ഭരണത്തിൽ നിന്നും വിമുക്തം ആയെങ്കിലും സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ എക്കാലവും ലാറ്റിനമേരിക്കയിൽ പ്രകടമായിരുന്നു. പുസ്തകത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യ ക്രമത്തിലേക്കുള്ള വൻകരയുടെ ശ്രമങ്ങളെ അമേരിക്കൻ സാമ്രാജ്യത്വം തകർക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഗലിയാനോ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പുസ്തകം പുറത്തിറങ്ങി വർഷം മൂന്ന് കഴിയുന്നതിന് മുന്നെയായിരുന്നു ചിലിയിലെ ജനാധിപത്യരീതിയിലൂടെ അധികാരത്തിലേറിയ മാർക്സിസ്റ്റ് കൂടിയായ പ്രസിഡന്റ് ആയെന്ദേ അമേരിക്കൻ ഒത്താശയോടെ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ടത്.

ഒരു ചരിത്രപുസ്തകം എന്നതിൽ ഉപരിയായി ഗലിയാനോയുടെ ഈ പുസ്തകം വൻകരയുടെ വർത്തമാനകാലത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതാണ്. കാരണം, ഇന്ന് ലാറ്റിനമേരിക്കയിൽ കാണുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ, അത് വെനെസ്വെലയിലെ അസ്ഥിരതയായാലും മെക്സിക്കോ-യുഎസ്എ അതിർത്തി പ്രശ്നമായാലും, ചരിത്രവുമായി വേർതിരിക്കാൻ കഴിയാത്ത വിധം ഒട്ടിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നതാണ്. അഞ്ഞൂറ് വർഷത്തെ ചൂഷണത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കാതെ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. നെറ്റ്ഫ്ലിക്സിന്റെ ലോകപ്രസിദ്ധമായ നാർക്കോസ് പോലെയുള്ള പോപ്പ് കൾച്ചറൽ റെഫറൻസുകൾ സൗകര്യപൂർവം ഒഴിവാക്കുന്നതും, ചൂഷണത്തിന്റെ ഈ ചരിത്രമാണ്.

ഗലിയാനോ എഴുതുന്നു,

“For those who see history as a competition, Latin America's backwardness and poverty are merely the results of its failure. We lost; others won... the history of Latin America's underdevelopment is, as someone has said, an integral part of the history of world capitalism's development. Our defeat was always implicit in the victory of others; our wealth has always generated our poverty by nourishing the prosperity of others – the empires and their native overseers. In the colonial and neocolonial alchemy, gold changes into scrap metal and food into poison.”

ലേഖനത്തിന് കടപ്പാട്: The Readers Circle